ශ්‍රී ලංකාවේ ඉඩම් ආරවුල්: ප්‍රාථමික අධිකරණයේ 66 වගන්තිය යටතේ ක්‍රියාපටිපාටිය, දිවුරුම් ප්‍රකාශ සහ සාක්ෂි

ශ්‍රී ලංකාවේ ඉඩමක් හෝ ඉඩම් කොටසක් සම්බන්ධයෙන් දෙපාර්ශ්වයක් අතර ගැටුමක් ඇතිවී එය සාමය කඩවීමකට හෝ බලහත්කාරී ක්‍රියාවකට හේතු විය හැකි අවස්ථාවක, ප්‍රාථමික අධිකරණයේ විශේෂ ක්‍රියාපටිපාටිය වැදගත් වේ. මෙහිදී නීතියේ මූලික අරමුණ අවසාන හිමිකම තීරණය කිරීම නොව, අදාළ නීතිමය සීමාවන් තුළ පවතින තත්ත්වය විමසා සාමය ආරක්ෂා කිරීමයි.

මෙම මාර්ගෝපදේශය Primary Courts’ Procedure Act, No. 44 of 1979 හි 66–75 වගන්ති ආශ්‍රයෙන් සකස් කර ඇත. විශේෂයෙන් 66 වගන්තිය යටතේ තොරතුරු ඉදිරිපත් කිරීම, දිවුරුම් ප්‍රකාශ සහ ලේඛන සූදානම් කිරීම, අදාළ පාර්ශ්වයන්ට දැනුම්දීම, විමර්ශනයේදී අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණු සහ අධිකරණ නියෝගයේ සීමාවන් මෙහි විස්තර කෙරේ.

1. 66 වගන්තියේ අරමුණ කුමක්ද?

66 වගන්තිය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඉඩමකට අදාළ ආරවුලක් නිසා සාමය කඩවීමේ තර්ජනයක් හෝ ඉඩකඩක් පවතින අවස්ථාවකය. සෑම ඉඩම් ආරවුලක්ම ස්වයංක්‍රීයව 66 වගන්තියට අයත් නොවේ. ආරවුල, එයට සම්බන්ධ පුද්ගලයන්, පවතින භුක්තිය හෝ වෙනත් අයිතිය පිළිබඳ කරුණු සහ සාමය කඩවීමේ අවදානම අතර සම්බන්ධය නිවැරදිව පැහැදිලි කිරීම වැදගත්ය.

උදාහරණයක් ලෙස, ඉඩමේ සීමාවක් පිළිබඳ ආරවුලක් හේතුවෙන් දෙපාර්ශ්වයම වැටක් ඉදිකිරීමට හෝ ඉඩමට ඇතුළුවීමට උත්සාහ කරමින් ගැටුමක් ඇතිවීමේ අවදානමක් පවතී නම්, කරුණු සහ සාක්ෂි අනුව 66 වගන්තියේ ක්‍රියාපටිපාටිය අදාළ විය හැකිය. එහෙත් සාමාන්‍ය හිමිකම් ප්‍රකාශයක් පමණක් ප්‍රමාණවත් යැයි උපකල්පනය නොකළ යුතුය.

2. අධිකරණයේ බලය සහ එහි සීමාව

66 වගන්තිය යටතේ ඉදිරිපත් කරන තොරතුරක් මත ප්‍රාථමික අධිකරණයට මෙම කොටසේ සඳහන් ආකාරයට විමර්ශනයක් කර නියෝගයක් නිකුත් කිරීමේ විශේෂ බලය ලැබේ. 68 වගන්තිය යටතේ භුක්තිය සම්බන්ධ ආරවුලකදී, තොරතුරු ගොනු කළ දිනයේ අදාළ ඉඩමේ හෝ කොටසේ භුක්තිය කා සතුව තිබුණේද යන්න මූලික කරුණක් වේ.

වැදගත් වෙනස: මෙය ඉඩමේ අවසාන නීතිමය හිමිකම තීරණය කරන සාමාන්‍ය සිවිල් නඩුවකට සමාන නොවේ. 74 වගන්තිය අනුව, මෙම කොටස යටතේ නිකුත් කරන නියෝගය නිසි සිවිල් නඩුවකදී පසුව තහවුරු කළ හැකි අයිතියට හෝ උනන්දුවට බලපාන අවසාන තීන්දුවක් ලෙස නොසැලකිය යුතුය. අවසාන හිමිකම, ඔප්පු වල වලංගුභාවය හෝ හිමිකම් දාමය පිළිබඳ ප්‍රශ්න සඳහා වෙනම සිවිල් ප්‍රතිකර්ම අවශ්‍ය විය හැකිය.

3. 66 වගන්තිය යටතේ තොරතුරු ගොනු කළ හැක්කේ කෙසේද?

66(1) වගන්තිය මඟින් ප්‍රධාන මාර්ග දෙකක් හඳුනාගත හැකිය:

• පොලිස් නිලධාරියෙකු මඟින්: ආරවුල පිළිබඳ විමර්ශනය කරන පොලිස් නිලධාරියා, සාමය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා නීතියේ දක්වා ඇති ක්‍රියාමාර්ග ගනිමින්, අදාළ ප්‍රාථමික අධිකරණයට තොරතුරු ඉදිරිපත් කළ හැකිය. අවශ්‍ය අවස්ථාවක පාර්ශ්වයන් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීම සහ පෙනී සිටීම සඳහා බැඳුම්කර සම්බන්ධ ක්‍රියාමාර්ග ද පනතේ සඳහන් වේ.
• ආරවුලේ පාර්ශ්වයකුගේ දිවුරුම් ප්‍රකාශය මඟින්: පාර්ශ්වයකුට කරුණු, ඉල්ලා සිටින සහනය සහ අනෙක් පාර්ශ්වයන්ගේ නම් හා ලිපිනයන් සඳහන් කරමින් දිවුරුම් ප්‍රකාශයක් සමඟ තොරතුරු ගොනු කළ හැකිය.

පෞද්ගලික අයදුම්කරුවෙකුගේ ලේඛනය සකස් කිරීමේදී, ඉඩමේ නිවැරදි පිහිටීම, සීමා, භුක්තිය පිළිබඳ සිද්ධි, ගැටුම් ඇති වූ දිනයන්, සාමය කඩවීමේ අවදානම සහ ඉල්ලා සිටින නියෝගය පැහැදිලිව දැක්විය යුතුය. තහවුරු නොකළ චෝදනා හෝ අදාළ නොවන දිගු විස්තර ඇතුළත් කිරීමෙන් වළකින්න.

4. දැනුම්දීම් සහ වැදගත් කාලසීමා

පනතේ 66 වගන්තිය ක්‍රියාවලිය ඉක්මනින් ගෙන යාම සඳහා කාලසීමා නියම කරයි. නිශ්චිත නඩුවකදී නීතියේ වචන, අදාළ සංශෝධන සහ අධිකරණය දෙන නියෝග පරීක්ෂා කළ යුතුය.

ක්‍රියාමාර්ගය	පනතේ දැක්වෙන කාලසීමාව / අවධානය
පාර්ශ්වයන්ගේ පෙනී සිටීම	පොලිස් තොරතුරු මත පෙනී සිටීමේ දිනය පනතේ දක්වා ඇති ආකාරයට නියම වේ; පෞද්ගලික තොරතුරක් නම් දැනුම්දීමේ දිනය ගොනු කළ දිනයෙන් සති දෙකකට පසුව නොවිය යුතු බව 66(1)(b) සඳහන් කරයි.
ඉඩමේ දැන්වීම	66(4) යටතේ තොරතුර ගොනු කළ දින සිට සතියක් ඇතුළත ආරවුලට අදාළ ඉඩමේ පැහැදිලි ස්ථානයක දැන්වීමක් අලවා තැබීමේ ක්‍රියාමාර්ගය පනතේ සඳහන් වේ.
දිවුරුම් ප්‍රකාශ හා ලේඛන	66(3) අනුව පාර්ශ්වයන්ට සහ උනන්දුවක් ඇති පුද්ගලයන්ට තම ඉල්ලීම් හා ලේඛන ගොනු කිරීමට අධිකරණය දිනයක් නියම කරයි; එම දිනය අදාළ පෙනී සිටීමේ දිනයෙන් සති තුනකට පසුව නොවිය යුතුය.
ප්‍රතිදිවුරුම් ප්‍රකාශ	66(5) යටතේ අයදුම්පතක් මත, ලේඛන සමඟ ප්‍රතිදිවුරුම් ප්‍රකාශ ගොනු කිරීමට සති දෙකක් නොඉක්මවන කාලයක් ලබාදිය හැකිය.
විමර්ශනය අවසන් කිරීම	67 වගන්තිය අනුව විමර්ශනය ආරම්භ වූ දින සිට මාස තුනක් ඇතුළත අවසන් කළ යුතු බවත්, අවසන් වූ පසු සතියක් ඇතුළත නියෝගය දිය යුතු බවත් පනත සඳහන් කරයි.

මෙම වගුව සාමාන්‍ය සාරාංශයක් පමණි. දිනයක් ගණනය කිරීමට පෙර අධිකරණ වාර්තාව, නිවාඩු දින සම්බන්ධ නීති, සංශෝධන සහ විශේෂ නියෝග පරීක්ෂා කරන්න.

5. දිවුරුම් ප්‍රකාශ සහ ලේඛන සූදානම් කිරීම

නඩුවේ ප්‍රතිඵලයට ලේඛනවල ගුණාත්මකභාවය බලපායි. සෑම ලේඛනයක්ම සත්‍ය, අදාළ සහ පැහැදිලිව හඳුනාගත හැකි විය යුතුය. දිවුරුම් ප්‍රකාශය සකස් කිරීමේදී පහත අනුපිළිවෙළ ප්‍රයෝජනවත් විය හැකිය:

1. පාර්ශ්වයේ අනන්‍යතාව: නම, ලිපිනය සහ ආරවුලට ඇති සම්බන්ධය.
2. ඉඩම හඳුනාගැනීම: ගම, ප්‍රාදේශීය විස්තර, ඉඩමේ නම, පිඹුරු අංකය/කැබලි අංකය සහ හැකි තරම් නිවැරදි සීමා.
3. භුක්තියේ ඉතිහාසය: ඉඩම භාවිත කළ ආකාරය, වගා කිරීම, පදිංචිය, වැට/ගේට්ටු නඩත්තුව, ප්‍රවේශ මාර්ගය හෝ වෙනත් සෘජු කරුණු.
4. සිද්ධි අනුපිළිවෙළ: දිනය, ස්ථානය, සිදු වූ ක්‍රියාව, පැමිණ සිටි පුද්ගලයන් සහ සාමය කඩවීමේ අවදානම.
5. ලේඛන: ඔප්පු/පිඹුරු/බදු රිසිට්පත්/ඡායාරූප/පොලිස් පැමිණිලි/ලිපි හෝ වෙනත් අදාළ වාර්තා — නීතියෙන් පිළිගත හැකි බව තීරණය වන්නේ අදාළ සාක්ෂි නීතිය සහ නඩුවේ තත්ත්වය අනුවය.
6. ඉල්ලා සිටින සහනය: ඉල්ලා සිටින නියෝගය නිශ්චිතව සඳහන් කර එය සහාය වන කරුණු පැහැදිලි කිරීම.

6. සාක්ෂි සකස් කිරීමේ ප්‍රායෝගික ක්‍රමය

ආරවුල පිළිබඳ දිවුරුම් ප්‍රකාශයක් සකස් කිරීමේදී, තමන් පෞද්ගලිකව දන්නා කරුණු සහ වෙනත් අයෙකුගෙන් අසා දැනගත් කරුණු වෙන්කර හඳුනාගන්න. සෑම වැදගත් සිද්ධියකටම අදාළ දිනයක්, ස්ථානයක්, සාක්ෂිකරුවෙකු හෝ ලේඛනයක් තිබේදැයි පරීක්ෂා කරන්න.

• කාලරේඛාවක් සකස් කරන්න: ආරවුල ආරම්භ වූ දිනය, ප්‍රවේශය අවහිර කළ දිනය, පොලිස් පැමිණිලි, අනතුරු ඇඟවීම් සහ පසුව සිදු වූ සිද්ධි.
• ඡායාරූප සහ වීඩියෝ: මුල් ගොනු, දිනය/වේලාව පිළිබඳ ලබාගත හැකි දත්ත සහ ගොනුව ලබාගත් ආකාරය සුරකින්න. පින්තූර සංස්කරණය කළේ නම් මුල් ගොනුව ද තබාගන්න.
• සිතියමක් හෝ පිඹුරක්: ඉඩමේ කුමන කොටස ගැන ආරවුලද යන්න ලකුණු කර පෙන්වන්න; සීමා පිළිබඳ මතභේදයක් තිබේ නම් එය සැඟවීම වෙනුවට පැහැදිලිව හඳුන්වන්න.
• සාක්ෂිකරුවන්: ඔවුන් දුටු දේ පමණක්, ඔවුන්ට දැනගත හැකි පදනම මත ලැයිස්තුගත කරන්න. කටකතා හෝ පාර්ශ්වයක අනුමාන සෘජු සාක්ෂි ලෙස නොදක්වන්න.
• ලේඛන අංකනය: ඇමුණුම් අංක කර, දිවුරුම් ප්‍රකාශයේ අදාළ ඡේදය සමඟ සම්බන්ධ කරන්න. මුල් ලේඛන ආරක්ෂා කර, අවශ්‍ය විට සහතික කළ පිටපත් සූදානම් කරන්න.

සාක්ෂි සකස් කිරීමේ අරමුණ ලේඛන ගොඩක් එකතු කිරීම පමණක් නොවේ. නීතිමය ප්‍රශ්නයට අදාළ, විශ්වාස කළ හැකි සහ අනුපිළිවෙළින් ඉදිරිපත් කළ හැකි කරුණු ගොනුවක් සකස් කිරීමයි.

7. 68 සහ 69 වගන්ති යටතේ තීරණ

68 වගන්තිය ඉඩමේ භුක්තිය පිළිබඳ ආරවුලක් සම්බන්ධයෙන් අදාළ වේ. නීතියේ මූලික ප්‍රශ්නය වන්නේ 66 වගන්තිය යටතේ තොරතුරු ගොනු කළ දිනයේ කවුරුන් භුක්තියේ සිටියේද යන්නයි. ඇතැම් තත්ත්වයන්හි, තොරතුරු ගොනු කිරීමට පෙර මාස දෙකක කාලය තුළ බලහත්කාරයෙන් භුක්තියෙන් ඉවත් කළ බවට අධිකරණය සෑහීමකට පත් වුවහොත්, පනතේ සඳහන් ප්‍රතිස්ථාපන නියෝගයක් සලකා බැලිය හැකිය. මෙය ස්වයංක්‍රීය ප්‍රතිඵලයක් නොවේ; සාක්ෂි සහ නීතිය අනුව අධිකරණය තීරණය කරයි.

69 වගන්තිය භුක්තිය පමණක් නොව, ඉඩම සම්බන්ධ වෙනත් අයිතියක් හෝ භාවිතයක් පිළිබඳ ඇතැම් ආරවුල් සඳහා අදාළ විය හැකිය. අදාළ නියෝගය කුමක් විය හැකිද යන්න ආරවුලේ ස්වභාවය, නීතියේ වචන සහ ඉදිරිපත් කරන සාක්ෂි අනුව තීරණය කළ යුතුය. නඩුවේ අරමුණ හා ඉල්ලා සිටින සහනය එකිනෙකට ගැළපීම අත්‍යවශ්‍යය.

8. වළක්වාගත යුතු පොදු වැරදි

• ඉඩමේ හිමිකම සහ දැනට පවතින භුක්තිය එකම ප්‍රශ්නයක් ලෙස සලකා කරුණු ඉදිරිපත් කිරීම.
• සාමය කඩවීමේ තර්ජනය හෝ ආරවුලේ ප්‍රායෝගික ස්වභාවය පැහැදිලි නොකිරීම.
• ඉඩමේ නම, පිඹුරු අංකය, සීමා හෝ ආරවුලට අදාළ කොටස අසම්පූර්ණව හඳුන්වා දීම.
• දින, සිද්ධි හෝ පුද්ගලයන් පිළිබඳ පරස්පර ප්‍රකාශ ඇතුළත් කිරීම.
• අදාළ ලේඛනයක් ගැන සඳහන් කළත් එය ඇමුණුමක් ලෙස ගොනු නොකිරීම හෝ ඇමුණුම් අංක නොගැළපීම.
• අධිකරණයේ නියමිත දිනය නොසලකා හැරීම, හෝ ප්‍රතිදිවුරුම් ප්‍රකාශ සඳහා කාලය ස්වයංක්‍රීයව ලැබේ යැයි සිතීම.
• 66 වගන්තියේ නියෝගයක් අවසාන හිමිකම් තීන්දුවක් ලෙස සලකා ඉන් ඔබ්බට අවශ්‍ය සිවිල් ක්‍රියාමාර්ග නොසලකා හැරීම.
• අධිකරණ නියෝගයක් තමන්ම ක්‍රියාත්මක කිරීමට උත්සාහ කිරීම වෙනුවට නීත්‍යානුකූල ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ක්‍රමය අනුගමනය නොකිරීම.

9. නඩු ගොනුව පරීක්ෂා කිරීමේ ලැයිස්තුව

ගොනුව ගොනු කිරීමට හෝ විමර්ශනයට පෙර පහත කරුණු සලකුණු කර බලන්න:

• ☐ 66 වගන්තිය අදාළ වීමට හේතු වන ආරවුල සහ සාමය කඩවීමේ අවදානම පැහැදිලි කර තිබේද?
• ☐ අදාළ ඉඩම සහ ආරවුලට ලක්ව ඇති කොටස නිවැරදිව හඳුනාගෙන තිබේද?
• ☐ සියලු පාර්ශ්වයන් සහ දන්නා උනන්දුවක් ඇති පුද්ගලයන් හඳුනාගෙන තිබේද?
• ☐ සිද්ධි අනුපිළිවෙළ දිනයන් සමඟ සකස් කර තිබේද?
• ☐ දිවුරුම් ප්‍රකාශයේ කරුණු අංකනය කර, එක් එක් වැදගත් ප්‍රකාශයට සාක්ෂි සම්බන්ධ කර තිබේද?
• ☐ ලේඛන පැහැදිලිව අංකනය කර ඇමුණුම් ලැයිස්තුවක් සකස් කර තිබේද?
• ☐ අධිකරණයෙන් ඉල්ලා සිටින සහනය නීතිමය පදනමට ගැළපේද?
• ☐ අධිකරණයේ නියමිත දිනයන්, දැනුම්දීම් සහ ලේඛන ගොනු කිරීමේ කාලසීමා දින දර්ශනයක සටහන් කර තිබේද?
• ☐ නවතම පනත් සංශෝධන, අදාළ තීන්දු සහ නඩුවට අදාළ විශේෂ නියෝග පරීක්ෂා කර තිබේද?

10. නිතර අසන ප්‍රශ්න

66 වගන්තිය යටතේ ඉඩමේ අයිතිය අවසාන වශයෙන් තීරණය කරනවාද?

සාමාන්‍යයෙන් නැත. මෙම ක්‍රියාපටිපාටියේ අරමුණ සාමය කඩවීමේ අවදානමක් ඇති ඉඩම් ආරවුල සම්බන්ධයෙන් පනතේ දක්වා ඇති සීමාව තුළ තීරණයක් ගැනීමයි. අවසාන හිමිකම තීරණය කිරීම සඳහා සුදුසු සිවිල් නඩුවක් අවශ්‍ය විය හැකිය.

ඔප්පුවක් තිබීම පමණක් ප්‍රමාණවත්ද?

එය වැදගත් ලේඛනයක් විය හැකි නමුත්, 68 වගන්තිය යටතේ භුක්තියේ ප්‍රශ්නය තීරණය කිරීමේදී අදාළ දිනයේ භුක්තිය සහ ඉදිරිපත් කරන සාක්ෂි ද වැදගත් වේ. සෑම නඩුවක්ම එහි කරුණු අනුව තක්සේරු කළ යුතුය.

අයදුම්කරුවෙකුට නීතිඥවරයෙකු මඟින් පෙනී සිටිය හැකිද?

66(8)(a) වගන්තිය අනුව, මෙම කොටස යටතේ පෙනී සිටිය යුතු පාර්ශ්වයකුට හෝ උනන්දුවක් ඇති පුද්ගලයෙකුට නීතිඥවරයෙකු මඟින් පෙනී සිටිය හැකිය.

පාර්ශ්වයක් නොපැමිණියහොත් කුමක් සිදුවිය හැකිද?

66(8)(b) වගන්තිය අනුව, පාර්ශ්වයක් නොපැමිණීම හෝ පැමිණියද දිවුරුම් ප්‍රකාශය සහ අදාළ ලේඛන ගොනු නොකිරීම හේතුවෙන් එම පාර්ශ්වය පෙරනිමි තත්ත්වයට පත්වී විමර්ශනයට සහභාගී වීමේ අයිතියට බලපෑමක් ඇති විය හැකිය. එහෙත් අධිකරණය තමන් ඉදිරියේ ඇති කරුණු සලකා බලයි. එබැවින් නියමිත දිනයන් සහ නියෝග නොසලකා නොහරින්න.

මෙම ලිපිය නඩුවකට සෘජුවම භාවිත කළ හැකිද?

මෙය සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනික මාර්ගෝපදේශයකි. සෑම නඩුවකම කරුණු, අදාළ නීති සංශෝධන සහ අධිකරණ නියෝග වෙනස් විය හැකි බැවින්, ලිපිය පමණක් පදනම් කරගෙන නඩු ලේඛන ගොනු නොකර නීතිඥවරයෙකුගෙන් උපදෙස් ලබාගන්න.

නීතිමය මූලාශ්‍ර සහ වැඩිදුර කියවීම

• Primary Courts’ Procedure Act, No. 44 of 1979 — Part VII (sections 66–75)
• Law Commission of Sri Lanka — Amendments to the Primary Courts’ Procedure
• Court of Appeal of Sri Lanka — judgment discussing section 66 jurisdiction and notice procedure
• HICONT: Sri Lanka Primary Court Section 66 Cases — Practical Guide to Procedure and Evidence (English)

අධ්‍යාපනික දැනුම්දීම: HICONT හි මෙම ලිපිය සාමාන්‍ය නීතිමය දැනුම සඳහා පමණි; එය නීති උපදෙස් හෝ නීතිඥ–සේවාදායක සම්බන්ධතාවයක් ඇති නොකරයි. නීති සංශෝධන සහ නඩු තීන්දු වෙනස් විය හැකිය. සැබෑ නඩුවකදී නවතම නිල නීතිමය මූලාශ්‍ර පරීක්ෂා කර සුදුසු නීතිඥවරයෙකුගෙන් උපදෙස් ලබාගන්න.