ශ්‍රී ලංකාවේ රජයෙන් ලබාදුන් ඉඩම් බලපත්‍රයක් (permit) හෝ ප්‍රදානයක් (grant) හිමි පුද්ගලයෙකු මියගිය විට, එම ඉඩම කාට හිමිවන්නේද යන්න ගැන පවුලේ අයට ප්‍රශ්න ඇතිවිය හැකිය. මෙවැනි ඉඩම් සම්බන්ධයෙන් සාමාන්‍ය පුද්ගලික ඉඩමකට අදාළ නීති පමණක් බලා තීරණයක් ගැනීම අවදානම් විය හැකිය. අදාළ ලේඛනය, Land Development Ordinance (LDO), එහි සංශෝධන සහ ලියාපදිංචි කර ඇති අනුප්‍රාප්තික නාමයෝජනා පරීක්ෂා කළ යුතුය.
Featured image credit: Erik Esly / Unsplash.
මෙය සාමාන්‍ය නීතිමය තොරතුරු සපයන මාර්ගෝපදේශයකි. එක් එක් බලපත්‍රය හෝ ප්‍රදානය සඳහා පවතින කොන්දේසි වෙනස් විය හැකි බැවින්, මෙය නිශ්චිත නඩුවකට නීති උපදෙස් ලෙස නොසලකන්න.
1. මුලින්ම ඔබ සතුව ඇති ලේඛනය හඳුනාගන්න
ලේඛනයේ ශීර්ෂය පමණක් නොව, එය නිකුත් කළ ආයතනය, අංකය, දිනය, ඉඩමේ විස්තර සහ කොන්දේසි බලන්න. එය LDO යටතේ නිකුත් කළ permit එකක්ද, grant එකක්ද, නැතහොත් පසුව නිකුත් කළ වෙනත් හිමිකම් ලේඛනයක්ද යන්න තහවුරු කරගන්න. රජයේ ඉඩම්වලට අදාළ අයිතිවාසිකම් සහ සීමා ලේඛනයේ වර්ගය අනුව වෙනස් විය හැකිය.
2. අනුප්‍රාප්තිකයෙකු නම් කර තිබේද?
Land Development Ordinance යටතේ ඇතැම් ඉඩම් සඳහා අනුප්‍රාප්තිකයෙකු (successor) නම් කිරීමේ ක්‍රමයක් පවතී. ඉඩම් කොමසාරිස් ජනරාල් දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල FAQ අනුව, අදාළ ප්‍රදානයේ කොන්දේසිවලට යටත්ව, නීතියෙන් ඉඩ දෙන පවුල් සම්බන්ධතා අතරින් අනුප්‍රාප්තිකයෙකු හෝ කිහිපදෙනෙකු නම් කිරීමේ ක්‍රම තිබිය හැකිය. නාමයෝජනා ලේඛන නියමිත ආකාරයට සකස් කර ලියාපදිංචි කර තිබේද යන්නත් පරීක්ෂා කළ යුතුය.
නමුත් “පවුලේ අය අතරින් කෙනෙකුගේ නම සඳහන් කර තිබෙනවා” යන්න පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. නාමයෝජනාව නිසි පරිදි සිදුකර තිබේද, අදාළ නීතියේ සීමාවන්ට අනුකූලද, විවාහය හෝ වෙනත් පසුකාලීන සිදුවීමක් නාමයෝජනාවට බලපා තිබේද යන්න පරීක්ෂා කළ යුතුය.
3. අනුප්‍රාප්තිකයෙකු නම් කර නොමැති නම්?
අනුප්‍රාප්තිකයෙකු නම් කර නොමැති අවස්ථාවක, නම් කළ පුද්ගලයාට නීතිය අනුව අනුප්‍රාප්තිය ලබාගත නොහැකි අවස්ථාවක, හෝ වෙනත් නීතිමය ගැටලුවක් ඇති විට, අදාළ Land Development Ordinance (LDO) විධිවිධාන යටතේ කාට අයිතිය යන්නේද යන්න තීරණය කළ යුතුය. LDO හි අනුප්‍රාප්තියට අදාළ වගන්ති සහ උපලේඛන කියවීමේදී 2022 මාර්තු 19 දින සහතික කළ Land Development (Amendment) Act, No. 11 of 2022 ඇතුළු අදාළ සංශෝධනද පරීක්ෂා කරන්න. එම සංශෝධනයෙන් Third Schedule වෙනුවට අනුප්‍රාප්තිකයන්ගේ ප්‍රමුඛතා කාණ්ඩ පිළිබඳ නව වගුවක් හඳුන්වා දී ඇත. සාමාන්‍යයෙන් එහි සඳහන් කාණ්ඩ වන්නේ දරුවන්, මුණුබුරන්, දෙමාපියන්, සහෝදර සහෝදරියන්, මාමා/නැන්දා/බාප්පා/පුංචි අම්මා වැනි අය සහ බෑණනුවන්/ලේලියන් (nephews and nieces) ය. එහෙත් අදාළ වගුවේ ප්‍රමුඛතා නියම, වයස, ඉඩම සංවර්ධනය කළ පුද්ගලයා සහ අනෙකුත් කොන්දේසි බලපාන බැවින්, මෙම කෙටි ලැයිස්තුව පමණක් පදනම් කරගෙන අයිතිය තීරණය නොකරන්න.
4. සාමාන්‍ය ඉඩම් උරුම නීතියම යෙදෙන්නේ නැත්තේ ඇයි?
LDO හි 170 වගන්තිය යටතේ, එම ආඥාපනතට අදාළ වන ඉඩම්වල අනුප්‍රාප්තිය සම්බන්ධයෙන් වෙනත් intestacy නීතිවල යෙදීම සීමා කරන විධිවිධාන ඇත. එබැවින් සාමාන්‍ය පුද්ගලික ඉඩමකදී පවුලේ අය භාවිත කරන උරුම ක්‍රමය මෙවැනි ඉඩමකටත් ඒ ආකාරයෙන්ම යෙදේ යැයි සිතීම සුදුසු නැත.
මෙය ඉඩමේ ලේඛනය හඳුනාගැනීම ඉතා වැදගත් වන හේතුවකි. LDO යටතේ ඇති permit/grant එකක් සහ සාමාන්‍ය ලියාපදිංචි ඔප්පුවක් එකම ලෙස සලකා ක්‍රියා නොකරන්න.
5. කුමන ආයතනයෙන් තොරතුරු ලබාගත හැකිද?
- ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලය: අදාළ permit/grant ලේඛන සහ අයදුම් ක්‍රම ගැන විමසන්න.
- ඉඩම් කොමසාරිස් ජනරාල් දෙපාර්තමේන්තුව: LDO යටතේ අනුප්‍රාප්තිය සහ නාමයෝජනා ක්‍රම ගැන නිල තොරතුරු ලබාගන්න.
- ඉඩම් ලියාපදිංචි කාර්යාලය: අදාළ ලේඛන ලියාපදිංචි වී තිබේද සහ පිටපත් ලබාගැනීමේ ක්‍රම මොනවාදැයි තහවුරු කරන්න.
- නීතිඥවරයෙකු: ලේඛන, සංශෝධන සහ පවුලේ තත්ත්වය සලකා නීතිය යෙදෙන ආකාරය තහවුරු කරගන්න.
ඉඩම් කොමසාරිස් ජනරාල් දෙපාර්තමේන්තුවේ අනුප්‍රාප්තික නාමයෝජනා පිළිබඳ නිල FAQ සහ LDO යටතේ පළ කළ දෙපාර්තමේන්තු චක්‍රලේඛ බලන්න. නීතියට අදාළ වෙනස්කම් හෝ ක්‍රියාපටිපාටි නවීකරණය වී තිබිය හැකි බැවින්, ඔබේ ඉල්ලීමේදී අදාළ දිනයේ ක්‍රියාත්මක නීති සහ චක්‍රලේඛ තහවුරු කරන්න.
6. සූදානම් කරගත යුතු ලේඛන
- මුල් permit/grant සහ එහි සියලු පිටු
- අනුප්‍රාප්තික නාමයෝජනාවක් තිබේ නම් එහි පිටපත සහ ලියාපදිංචි තොරතුරු
- මරණ සහතිකය
- අදාළ නම් විවාහ සහතික, උපත් සහතික සහ පවුල් සම්බන්ධතා තහවුරු කරන ලේඛන
- පසුව නිකුත් කළ ලිපි, අවසර, සංශෝධන හෝ ප්‍රදාන ලේඛන
- ඉඩමේ සැලැස්ම සහ අංක/විස්තර
මුල් ලේඛන අහිමි වී ඇත්නම් හෝ ලේඛනවල නම්/දිනයන් නොගැළපේ නම්, අනුප්‍රාප්තිය පිළිබඳ තීරණයක් ගැනීමට පෙර අදාළ රාජ්‍ය ආයතනයෙන් නිල පිටපත් සහ පැහැදිලි කිරීමක් ලබාගන්න.
7. පොදු වැරදි වැළැක්වීම
- නීතිමය පරීක්ෂාවකින් තොරව ඉඩම විකිණීමට හෝ වෙනත් අයෙකුට පවරාදීමට එකඟ වීම.
- නාමයෝජනා පත්‍රයක් තිබෙන නිසා එය සෑම අවස්ථාවකම වලංගු යැයි සිතීම.
- සාමාන්‍ය ඔප්පු උරුම නීතිය LDO ඉඩමකටත් එලෙසම යෙදේ යැයි උපකල්පනය කිරීම.
- පැරණි උපදෙස් හෝ අසල්වැසියෙකුගේ අත්දැකීම පමණක් මත ක්‍රියා කිරීම.
අදාළ HICONT මාර්ගෝපදේශ
- මව්පියන් මියගිය පසු ඉඩමට කාටද අයිතිය? — උරුමය පරීක්ෂා කිරීමේ මාර්ගෝපදේශය
- ඉඩම් හිමිකම පරීක්ෂා කිරීම: ඔප්පු, ලියාපදිංචි සටහන් සහ අවදානම්
- පැවරීමේ ඔප්පුවක් කියවා පරීක්ෂා කිරීම
අදාළ නීතිමය මූලාශ්‍ර
- ඉඩම් කොමසාරිස් ජනරාල් දෙපාර්තමේන්තුව — අනුප්‍රාප්තික නාමයෝජනා පිළිබඳ නිල FAQ
- ඉඩම් කොමසාරිස් ජනරාල් දෙපාර්තමේන්තුව — LDO චක්‍රලේඛ
- Land Development Ordinance — පරිශීලනය සඳහා ලබාගත හැකි නීති පාඨය (සංශෝධන නිල මූලාශ්‍රවලින් තහවුරු කරන්න)
නීතිමය දැනුම්දීම: මෙම ලිපිය සාමාන්‍ය නීතිමය තොරතුරු සඳහා පමණි. රජයේ ඉඩම් බලපත්‍ර හා ප්‍රදානවල අයිතිවාසිකම් ලේඛනයේ කොන්දේසි සහ අදාළ නීතිය අනුව වෙනස් විය හැකිය. ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට පෙර අදාළ රාජ්‍ය ආයතනයෙන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ සුදුසුකම් ලත් නීතිඥවරයෙකුගෙන් උපදෙස් ලබාගන්න.