මරණයෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ දේපළවලට කුමක් සිදුවේද? ඉඩම්, බැංකු මුදල් සහ උරුමය

පුද්ගලයෙකු මියගිය පසු ඔහුට හෝ ඇයට අයත් ඉඩම, නිවස, බැංකු මුදල්, වාහන, කොටස්, රක්ෂණ මුදල් සහ වෙනත් වත්කම්වලට කුමක් සිදුවේද? ශ්‍රී ලංකාවේදී එයට එකම සරල පිළිතුරක් නොමැත. වත්කමේ ස්වභාවය, නීත්‍යානුකූල හිමිකාරිත්වය, අන්තිම කැමති පත්‍රයක් තිබේද, නාමයෝජනාවක් (nomination) තිබේද, අදාළ අනුප්‍රාප්තික නීතිය කුමක්ද සහ අධිකරණ ක්‍රියාමාර්ග අවශ්‍යද යන්න අනුව නීතිමය මාර්ගය වෙනස් විය හැක.

ඒ නිසා “කවුද උරුමකරු?” යන එකම ප්‍රශ්නයෙන් ආරම්භ කිරීම වෙනුවට, පහත ප්‍රශ්න පහෙන් ආරම්භ කිරීම වඩා ආරක්ෂිතය:

• දේපළවල වටිනාකම ලක්ෂ 40 කට වැඩි ද? (වත්මන් නීතිය 2026)
• මෙම වත්කමේ නීත්‍යානුකූල හිමිකරු කවුද?
• මෙම උරුමය සම්බන්ධයෙන් අදාළ වන්නේ කුමන අනුප්‍රාප්තික නීතියද?
• අන්තිම කැමති පත්‍රයක් (Will) හෝ නාමයෝජනාවක් තිබේද?
• වත්කම සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීමට Probate, Letters of Administration, උරුම සහතිකය (Certificate of Heirship) හෝ වෙනත් නීතිමය අධිකාරියක් අවශ්‍යද?

කෙටි පිළිතුර

ශ්‍රී ලංකාවේ “සියල්ල ස්වයංක්‍රීයව කලත්‍රයාට යයි” හෝ “සියලු දරුවන්ට සමානව බෙදේ” යන එක් පොදු නීතියක් ලෙස මෙය සලකා බැලීම ආරක්ෂිත නොවේ.

දේපළවල වටිනාකම ලක්ෂ 40 කට වැඩිනම් අධිකරණය හරහා සිවිල් නඩු විධාන සංග්‍රහය අනුව කටයුතු කළ යුතුවේ (වත්මන් නීතිය 2026)

අන්තිම කැමති පත්‍රයක් තිබේ නම්, එහි අන්තර්ගතය අනුව මියගිය පුද්ගලයාගේ දේපළ පරිපාලනය කළ යුතුය. Civil Procedure Code හි testamentary proceedings යටතේ Will එක අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීම, එය proved කිරීම සහ අවශ්‍ය අවස්ථාවල Probate හෝ Letters of Administration ලබා ගැනීම සඳහා ක්‍රමවේද තිබේ.

Will එකක් නොමැති නම්, එය අන්තිම කැමති පත්‍රයක් නොතබා මියයෑම (intestacy) ලෙස සලකා අදාළ අනුප්‍රාප්තික නීතිය යටතේ කටයුතු කළ යුතුය. එහිදී පවුල් සම්බන්ධතාව, දේපළ වර්ගය, හිමිකාරිත්ව ලේඛන සහ අදාළ පෞද්ගලික නීතිය වැනි කරුණු බලපානු ඇත.

තවද, නාමයෝජනාවක් ඇති ඇතැම් බැංකු, කොටස්, තැන්පතු සහ රක්ෂණ වත්කම් සාමාන්‍ය estate administration ක්‍රියාවලියෙන් වෙනස් ආකාරයකින් සැලකිය හැකි බව Civil Procedure Code හි 544 සහ 554A වගන්ති පෙන්වයි. ඒ නිසා “Nominee = Heir” යන සරල සමානකම භාවිත නොකළ යුතුය.

මරණයෙන් පසු පවුල කළ යුතු පළමු කටයුතු

පවුලේ සියලු දෙනා එකඟ බව පෙනුණත්, වත්කම් වහාම විකිණීම, බෙදාදීම හෝ එක් අයෙකුට භාරදීම ආරම්භ නොකරන්න. පළමුව Estate File එකක් සකස් කරන්න.

දේපළවල වටිනාකම ලක්ෂ 40 කට වැඩි ද යන්න තහවුරු කරගන්න. (වත්මන් නීතිය 2026)

ලේඛනය / තොරතුර	එය වැදගත් වන්නේ ඇයි?
මරණ සහතිකය	මරණය නීත්‍යානුකූලව තහවුරු කිරීමට සහ පසුව කරන බොහෝ අයදුම්පත් සඳහා අවශ්‍ය වේ.
මුල් අන්තිම කැමති පත්‍රය	මියගිය පුද්ගලයාගේ අන්තිම කැමැත්ත සහ Executor පිළිබඳ තොරතුරු හඳුනා ගැනීමට උපකාරී වේ.
විවාහ හා උපන් සහතික	කලත්‍රයා, දරුවන් සහ වෙනත් ඥාති සම්බන්ධතා තහවුරු කිරීමට වැදගත් වේ.
ඉඩම් ඔප්පු සහ මිනින්දෝරු සැලසුම්	ඉඩමේ නීත්‍යානුකූල හිමිකාරිත්වය සහ සීමා හඳුනා ගැනීමට අවශ්‍ය වේ.
බැංකු/ආයෝජන තොරතුරු	ගිණුම්, තැන්පතු, කොටස් සහ නාමයෝජනා හඳුනා ගැනීමට උපකාරී වේ.
වාහන ලියාපදිංචි ලේඛන	ලියාපදිංචි හිමිකරු සහ ණය/ලීසිං සම්බන්ධතා හඳුනා ගැනීමට වැදගත් වේ.
ණය සහ බැරකම් පිළිබඳ ලේඛන	Estate එක වත්කම් පමණක් නොව වගකීම්ද ඇතුළත් බව මතක තබා ගැනීමට අවශ්‍ය වේ.
රක්ෂණ ඔප්පු	නාමිකයා, ප්‍රතිලාභියා සහ policy terms පරීක්ෂා කිරීමට අවශ්‍ය වේ.

Registrar General’s Department (RGD) අනුව මරණ ලියාපදිංචි කිරීම සඳහා අදාළ Birth and Death Registrar වෙත දැනුම් දිය යුතු අතර, මරණ සහතිකයේ සහතික කළ පිටපත් ලබා ගැනීමට e-BMD ඇතුළු සේවාද ඇත.

අන්තිම කැමති පත්‍රයක් තිබේද නැද්ද?

Will එකක් තිබේ නම්

Will එකකින් Executor කෙනෙකු පත් කර තිබිය හැක. එහෙත් Executor යනු එම estate එකේ සියලු වත්කම්වල පෞද්ගලික හිමිකරු බවට පත්වන පුද්ගලයෙකු නොවේ. ඔහුගේ හෝ ඇයගේ භූමිකාව වන්නේ අදාළ නීතිය හා අධිකරණ ක්‍රියාවලිය අනුව estate එක පරිපාලනය කිරීමයි.

Civil Procedure Code හි 516 සහ 517 වගන්ති අනුව Will එක දිසා අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීම සහ අවශ්‍ය පාර්ශ්වයකට Probate හෝ Will එකට අනුබද්ධ Letters of Administration සඳහා අයදුම් කිරීම සම්බන්ධ ක්‍රමවේද පවතී.

Will එකක් නොමැති නම්

එවිට estate එක intestate estate එකක් ලෙස සැලකිය හැකි අතර ප්‍රශ්නය වන්නේ නීත්‍යානුකූල උරුමකරුවන් කවුද, කුමන අනුප්‍රාප්තික නීතිය අදාළද, estate එකට අයත් වත්කම් මොනවාද සහ අධිකරණයෙන් අවශ්‍ය නියෝග/සහතික මොනවාද යන්නයි.

දිසා අධිකරණය වැදගත් වන්නේ කවදාද?

සරල පිළිතුර

• දේපළවල වටිනාකම ලක්ෂ 40 කට වැඩි ද යන්න මත වේ. 

• දේපළවල වටිනාකම ලක්ෂ 40 කට වැඩි නම් අනිවාර්යෙන්ම දිසා අධිකරණයේ තෙස්තමේන්තු නඩුවක් පැවරිය යුතුවේ.

Testamentary matters (තෙස්තමේන්තු නඩුව) සම්බන්ධයෙන් දිසා අධිකරණයට ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඇත. Civil Procedure Code හි Probate, Letters of Administration සහ Certificates of Heirship සම්බන්ධ ක්‍රමවේද සඳහන් වේ.

වර්තමාන Civil Procedure Code අනුව, Will එකක් proved කිරීම සඳහා වන අයදුම්පත Will එක සොයාගත් දිනයේ සිට මාස තුනක් ඇතුළත ඉදිරිපත් කළ යුතු බව 524 වගන්තියේ සඳහන් වේ. Will එකක් නොමැති අවස්ථාවක Letters of Administration හෝ Certificates of Heirship සඳහා වන අයදුම්පත මරණ දිනයේ සිට මාස තුනක් ඇතුළත ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳ 528 වගන්තියේ විධිවිධාන ඇත.

එසේම, Will එකක් නොතබා මියගිය පුද්ගලයෙකු ශ්‍රී ලංකාවේ රුපියල් මිලියන 4ක් හෝ ඊට වැඩි වටිනාකමක දේපළ තබා ගියේ නම්, 525 වගන්තියේ සඳහන් වාර්තා කිරීමේ වගකීමක් පවතින අවස්ථා ඇත. මෙවැනි කාලසීමා සාමාන්‍ය පවුල් කටයුතු සඳහා දෙන උපදෙස් ලෙස නොව, අදාළ නීතිමය විධිවිධාන ලෙස සැලකිය යුතුය.

ඉඩම් සහ නිවාසවලට කුමක් සිදුවේද?

මරණයෙන් පසු ඉඩම් සම්බන්ධයෙන් බොහෝ ගැටලු ඇතිවන්නේ උරුමය සහ හිමිකම් ලියාපදිංචිය එකම දෙයක් ලෙස සැලකීම නිසාය.

Estate එකට ඉඩමක් අයත් නම් ඔප්පුව, මිනින්දෝරු සැලැස්ම, ලියාපදිංචි හිමිකරු, පූර්ව හිමිකම් ලේඛන, උකස්, බදු, caveat සහ වෙනත් බර/අයිතිවාසිකම් පරීක්ෂා කළ යුතුය. HICONT හි ශ්‍රී ලංකාවේ ඉඩමක් මිලදී ගැනීමට පෙර නීතිමය පරීක්ෂාව පිළිබඳ මාර්ගෝපදේශය මේ හිමිකම් පරීක්ෂණ (title search) පැත්ත පැහැදිලි කරයි.

Civil Procedure Code හි 545 වගන්තිය අනුව, එහි සඳහන් තත්ත්වයන් යටතේ estate එකකට අයත් movable හෝ immovable property සම්බන්ධයෙන් නියමිත Probate, Letters of Administration හෝ උරුම සහතිකය (Certificate of Heirship) නොමැතිව transfer කිරීම සීමා කර ඇත. Intestate estate එකක රුපියල් මිලියන 4ක සීමාවද එම වගන්තියේ සඳහන් වේ.

ඒ නිසා “පවුලේ හැමෝම එකඟයි” කියන එක පමණක් මත inherited house හෝ land එක සාමාන්‍ය පුද්ගලික විකිණීමක් ලෙස වහාම පවත්වාගෙන යාම සුදුසු නොවේ.

බැංකු ගිණුම් සහ තැන්පතු

මෙය බොහෝ පවුල්වලට පුදුමයක් වන කොටසකි. Civil Procedure Code හි 544 වගන්තිය යටතේ, current account එකක් නොවන ඇතැම් බැංකු ගිණුම්වල මුදල්, ඇතැම් share/deposit certificates, insurance සහ වෙනත් නියමිත movable property සඳහා nomination කිරීමේ විධිවිධාන ඇත.

එම වගන්තිය යටතේ නිසි නාමයෝජනාවක් තිබේ නම්, මියගිය නාමයෝජකයාගේ (nominator) මරණයෙන් පසු නාමිකයාට (nominee) මුදල් හෝ අදාළ වත්කම ගෙවීම/මාරු කිරීම සම්බන්ධ විශේෂ නීතිමය ප්‍රතිඵල ඇති විය හැක. 544(2) අනුව එවැනි nomination එකක්, Will එකක විරුද්ධ විධිවිධානයක් තිබුණද, මරණයෙන් පසු බලපැවැත්විය හැකි බව Code එකේ සඳහන් වේ.

තවද 554A අනුව, 544 වගන්තිය යටතේ nomination කර ඇති ඇතැම් බැංකු මුදල් සහ movable property, සහ insurance contract යටතේ ගෙවිය යුතු මුදල්, testamentary proceedings සඳහා “estate” හෝ “property” ලෙස නොසලකන විශේෂ තත්ත්වයන් තිබේ.

නමුත් “නාමිකයා සෑම විටම නීත්‍යානුකූල උරුමකරුය” යන අදහස නිවැරදි නොවේ. වත්කමේ වර්ගය, nomination එක, ආයතනයේ ක්‍රමවේදය සහ අදාළ නීතිය පරීක්ෂා කළ යුතුය.

වාහනයකට කුමක් සිදුවේද?

මියගිය පුද්ගලයාගේ නමින් ලියාපදිංචි වාහනයක්, එහි නීත්‍යානුකූල තත්ත්වය සහ මාරු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය තහවුරු කරන තෙක් estate asset එකක් ලෙස සලකා කටයුතු කිරීම ආරක්ෂිතය.

එක් දරුවෙකුට වාහනය භාර දී පසුව ලියාපදිංචිය “හරි කරගත හැකිය” යන පවුල් එකඟතාවක් මත පමණක් ක්‍රියා නොකරන්න. ලියාපදිංචි හිමිකරු, finance/leasing interest, රක්ෂණය, revenue licence සහ testamentary/succession documents පරීක්ෂා කරන්න.

ප්‍රායෝගික මූලධර්මය: පළමුව හිමිකම් තහවුරු කරන්න; දෙවනුව estate පරිපාලනය කිරීමට නීතිමය අධිකාරිය තහවුරු කරන්න; තෙවනුව අවශ්‍ය ලියාපදිංචි හෝ transfer ක්‍රියාවලිය සම්පූර්ණ කරන්න.

කොටස් සහ ආයෝජන

කොටස් සහ ආයෝජන සඳහාද වෙනම පරීක්ෂාවක් අවශ්‍ය වේ. Share certificate, brokerage account, registered holder, nomination, joint ownership සහ අදාළ ආයතනයේ transfer rules හඳුනා ගන්න.

මුද්‍රිත share certificate එකක් හෝ brokerage statement එකක් පමණක් තිබීමෙන්, එම ආයෝජනය වහාම විකිණීමට හෝ වෙනත් අයෙකුට මාරු කිරීමට පවුලට ස්වයංක්‍රීය අයිතිය ලැබෙන බව නොසිතන්න. Nomination එකක් තිබේ නම් Civil Procedure Code හි 544 වගන්තිය අදාළ විය හැකි බැවින්, එය වෙනම පරීක්ෂා කරන්න.

ජීවිත රක්ෂණය

ජීවිත රක්ෂණ ප්‍රතිලාභද සාමාන්‍ය estate එකකින් වෙනස් නීතිමය මාර්ගයකට යා හැක. Civil Procedure Code හි 544 සහ 554A වගන්ති insurance money සහ nomination සම්බන්ධ විශේෂ විධිවිධාන දක්වයි.

ඒ නිසා policy document, nominee/beneficiary details, insurer correspondence සහ මරණ සහතිකය එකට තබා ගන්න. රක්ෂණ මුදල අනිවාර්යයෙන්ම සාමාන්‍ය probate distribution එකකටම යා යුතු යැයි කලින් තීරණය නොකරන්න.

හවුල් හිමිකාරිත්වය තිබේ නම්?

Joint ownership එකක් තිබීම නීතිමය විශ්ලේෂණය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් කළ හැක.

• ලියාපදිංචි හිමිකරු/හිමිකරුවන් කවුද?
• ගිණුම හෝ ownership agreement එකේ සඳහන් වන්නේ කුමක්ද?
• Survivorship right එකක් හෝ වෙනත් contractual mechanism එකක් තිබේද?
• මියගිය පුද්ගලයාගේ interest එක වෙන්ව මාරු කළ හැකිද?
• අදාළ නීතිය එම ප්‍රතිඵලය වෙනස් කරන්නේද?

“Joint” යන වචනය පමණක් මත අවසන් නීතිමය ප්‍රතිඵලය තීරණය කිරීම වැරදි විය හැක.

නාමිකයා සහ උරුමකරු එකම පුද්ගලයා නොවේ

පදය	ශ්‍රී ලංකා නීතිමය සන්දර්භයේ සරල අදහස
උරුමකරු (Heir)	අදාළ අනුප්‍රාප්තික නීතිය යටතේ උරුමයට හිමිකම් ලබන පුද්ගලයා.
ප්‍රතිලාභියා (Beneficiary)	Will, trust, policy හෝ වෙනත් නීතිමය සැලැස්මක් යටතේ ප්‍රතිලාභයක් ලබන පුද්ගලයා.
Executor	Will එක යටතේ estate එක පරිපාලනය කිරීමට පත් කර ඇති පුද්ගලයා.
Administrator	අදාළ අධිකරණ ප්‍රදානය (grant) යටතේ estate එක පරිපාලනය කරන පුද්ගලයා.
නාමිකයා (Nominee)	නීතිමය හෝ ගිවිසුම්ගත nomination mechanism එකක් යටතේ නම් කර ඇති පුද්ගලයා; එහි බලපෑම වත්කම හා අදාළ නීතිය අනුව වෙනස් වේ.

මෙම පද එකිනෙකට සමාන යැයි සැලකීම පවුල් ආරවුල් ඇති කරන පොදු හේතුවකි.

මියගිය පුද්ගලයාගේ ණය සහ බැරකම්

Estate එක යනු වත්කම් ලැයිස්තුවක් පමණක් නොවේ. එයට බැරකම්, ණය සහ වෙනත් හිමිකම්ද සම්බන්ධ විය හැක.

Civil Procedure Code හි 528 වගන්තියේ intestate estate එකක් සම්බන්ධ අයදුම්පතකදී estate එකේ liabilities සහ creditors පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් කිරීම අවශ්‍ය වන බව දැක්වේ. ඒ නිසා පවුලේ වත්කම් පමණක් එකතු කර ණය නොසලකා හැරීම නිවැරදි ක්‍රමය නොවේ.

• බැංකු ණය
• උකස් (mortgage)
• වාහන finance/leasing
• ණයපත් සහ වෙනත් ණය
• බදු හෝ නීතිමය ගෙවීම්
• ව්‍යාපාරික බැරකම්
• අධිකරණ නඩු හෝ claims
• මියගිය පුද්ගලයාට ලැබිය යුතු මුදල්

පවුල් සම්බන්ධතා සහ පෞද්ගලික නීතිය

ශ්‍රී ලංකාවේ අනුප්‍රාප්තික නීතිය සෑම පවුලකටම එකම සූත්‍රයකින් විසඳිය නොහැක. කරුණු අනුව සාමාන්‍ය නීතියට අමතරව Kandyan Law, Muslim Law හෝ වෙනත් අදාළ පෞද්ගලික නීති සම්බන්ධ ප්‍රශ්න මතු විය හැක.

ඒ නිසා “කලත්‍රයාට අඩක්, දරුවන්ට ඉතිරිය” හෝ “සියලු දරුවන්ට සමාන කොටස්” වැනි පොදු සූත්‍රයක් භාවිත කර නිශ්චිත උරුම කොටස් ගණනය කිරීම ආරක්ෂිත නොවේ. Will එක, දේපළේ ස්වභාවය, පවුල් සම්බන්ධතා සහ අදාළ නීතිය පරීක්ෂා කළ යුතුය.

මරණය විදේශයක සිදුවුවහොත්

ශ්‍රී ලාංකිකයෙකු හෝ ද්විත්ව පුරවැසියෙකු විදේශයකදී මියගිය විට, ශ්‍රී ලංකාවේ දේපළක් තිබේ නම් තත්ත්වය වඩා සංකීර්ණ විය හැක. RGD අනුව විදේශයක සිදුවූ ශ්‍රී ලාංකික/ද්විත්ව පුරවැසි මරණ ලියාපදිංචි කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකා තානාපති කාර්යාල/මහ කොමසාරිස් කාර්යාල හරහා ක්‍රියාමාර්ග පවතින අතර, විදේශ මරණ සහතිකය ඇතුළු ලේඛන අවශ්‍ය විය හැක.

Civil Procedure Code හි foreign probate සම්බන්ධ විධිවිධානද පවතී. එහෙත් විදේශ අධිකරණයක Probate හෝ Letters of Administration ලබාගත් පමණින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඉඩම් හෝ වෙනත් දේපළවල සෑම transfer කටයුත්තක්ම ස්වයංක්‍රීයව අවසන් වේ යැයි නොසිතන්න.

ඩිජිටල් වත්කම් සහ මාර්ගගත ගිණුම්

විද්‍යුත් තැපැල් ගිණුම්, cloud files, websites, domain names, online businesses, cryptocurrency හෝ වෙනත් digital holdings, subscription accounts සහ social-media accounts පිළිබඳ inventory එකක්ද estate file එකට ඇතුළත් කිරීම ප්‍රායෝගිකව වැදගත්ය.

නමුත් ගිණුමකට ප්‍රවේශ වීම = එහි වත්කමට නීත්‍යානුකූල හිමිකම යන්න නොවේ. Password, platform contract, privacy rules සහ වත්කම පාලනය කරන නීතිය අනුව executor හෝ පවුලේ සාමාජිකයෙකුට කළ හැකි දේ වෙනස් විය හැක.

පවුල් වැළකිය යුතු පොදු වැරදි 10ක්

1. කලත්‍රයාට ස්වයංක්‍රීයව සියල්ල ලැබෙන බව උපකල්පනය කිරීම.
2. සියලු දරුවන්ට අනිවාර්යයෙන්ම සමාන කොටස් ලැබෙන බව සිතීම.
3. නාමිකයා සහ නීත්‍යානුකූල උරුමකරු එකම බව සැලකීම.
4. Testamentary requirements පරීක්ෂා නොකර ඉඩම විකිණීම.
5. උකස් සහ වෙනත් බැරකම් නොසලකා හැරීම.
6. ලියාපදිංචි හිමිකම් තහවුරු නොකර පැරණි ඔප්පු පිටපතක් මත පමණක් විශ්වාස කිරීම.
7. “පවුල දන්නවා Will එකේ අරමුණ” කියා මුල් Will එක නොසලකා හැරීම.
8. Joint account/property එක sole ownership එකක් ලෙසම සලකා බැලීම.
9. මුල් ලේඛන එක් පුද්ගලයෙකුට පමණක් භාර දී estate file එකේ පාලනය අහිමි කිරීම.
10. අදාළ අනුප්‍රාප්තික නීතිය පරීක්ෂා නොකර අන්තර්ජාලයේ ඇති පොදු inheritance formula එකක් භාවිත කිරීම.

ප්‍රායෝගික දේපළ පරීක්ෂණ ලැයිස්තුව

පියවර	ප්‍රශ්නය	එකතු කළ යුතු සාක්ෂි/ලේඛන
1	මරණය නිසි ලෙස ලියාපදිංචි කර තිබේද?	මරණ සහතිකය
2	මුල් Will එක තිබේද?	Will සහ අදාළ ලේඛන
3	උරුමකරුවන්/ප්‍රතිලාභීන් කවුද?	උපන් හා විවාහ සහතික, වෙනත් සම්බන්ධතා ලේඛන
4	වත්කම් මොනවාද?	ඉඩම්, බැංකු, වාහන, ආයෝජන හා ව්‍යාපාරික ලේඛන
5	නාමයෝජනා තිබේද?	බැංකු, ආයෝජන සහ රක්ෂණ nomination records
6	ණය/බැරකම් තිබේද?	Loan, mortgage, finance සහ creditor documents
7	Testamentary application එකක් අවශ්‍යද?	නීති උපදෙස් සහ දිස්ත්‍රික් අධිකරණ ලේඛන
8	වත්කම දැන් නීත්‍යානුකූලව මාරු කළ හැකිද?	Probate/Letters/Certificate සහ registration/transfer documents

සරල උදාහරණයක්

පුද්ගලයෙකු මියයන විට ඔහුට නිවසක්, වාහනයක්, savings account එකක මුදල්, current account එකක්, shares සහ life-insurance policy එකක් තිබුණා යැයි සිතමු. Will එකෙන් එක් දරුවෙකු Executor ලෙස නම් කර තිබේ.

“Executor නිසා සියල්ල ඔහුට අයිතියි” යන පිළිතුර වැරදිය. Executor යනු estate එක පරිපාලනය කරන පුද්ගලයෙකි; ඔහු ස්වයංක්‍රීයව සියලු වත්කම්වල ප්‍රතිලාභදායක හිමිකරු නොවේ.

නිවසට testamentary සහ land-transfer පියවර අවශ්‍ය විය හැක. වාහනයට අදාළ registration/transfer procedure එක අවශ්‍ය විය හැක. Savings account එකට section 544 nomination එකක් තිබේදැයි පරීක්ෂා කළ යුතුය. Current account එක section 544 හි nomination provision එකට වෙනස් ලෙස සඳහන් වන බැවින් වෙනම පරීක්ෂා කළ යුතුය. Insurance benefit එකටත් එයටම අදාළ nomination/statutory treatment තිබිය හැක. Shares සඳහා අදාළ ආයතනයේ transfer procedure එක පරීක්ෂා කළ යුතුය.

එනම්, එක් මරණයක් නිසා වත්කම් අනුව වෙනස් නීතිමය මාර්ග කිහිපයක් එකවර ඇති විය හැක.

අවසාන කරුණ

ශ්‍රී ලංකාවේ inheritance/estate matter එකක් තේරුම් ගැනීමට ආරක්ෂිතම ප්‍රශ්නය “මියගිය පුද්ගලයාගේ සමීපතම ඥාතියා කවුද?” යන්න පමණක් නොවේ.

“මෙය කුමන වත්කමක්ද? එහි නීත්‍යානුකූල හිමිකරු කවුද? කුමන අනුප්‍රාප්තික නීතිය අදාළද? Will හෝ nomination තිබේද? බැරකම් තිබේද? එය මාරු කිරීමට කුමන නීතිමය අධිකාරිය අවශ්‍යද?”

මෙම ප්‍රශ්නවලට ලේඛන මත පිළිතුරු ලබාගැනීමෙන් පවුලේ පසුව ඇතිවිය හැකි බොහෝ ආරවුල් සහ අලාභ වළක්වා ගත හැක.

Estate එකට ඉඩම් තිබේ නම්, පවුලේ කතාව මත පමණක් නොව title සහ registration history පරීක්ෂා කරන්න. HICONT හි ශ්‍රී ලංකාවේ ඉඩමක් මිලදී ගැනීමට පෙර නීතිමය පරීක්ෂාව පිළිබඳ ලිපිය ඒ සඳහා ප්‍රයෝජනවත් වේ. මියගිය පුද්ගලයා Power of Attorney එකක් ලබා දී තිබුණේ නම්, එම ලේඛනයද වෙනම පරීක්ෂා කරන්න; Power of Attorney එකක් පමණක් succession issue එක විසඳන්නේ නැත. ඒ සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ Power of Attorney පිළිබඳ HICONT මාර්ගෝපදේශය බලන්න.

Probate සහ estate administration පිළිබඳ මූලික පසුබිම සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ Probate, Will සහ Estate පිළිබඳ මාර්ගෝපදේශයද බලන්න.

නිල සහ විශ්වාසදායක මූලාශ්‍ර

• ශ්‍රී ලංකා Civil Procedure Code — Ministry of Justice
• Registrar General’s Department — Death Registration
• Registrar General’s Department — e-BMD
• RGD — Certified Copies of Birth, Marriage and Death Certificates
• Ministry of Justice — Testamentary Succession

නීතිමය දැනුම්දීම: මෙම ලිපිය සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනික හා තොරතුරුමය මාර්ගෝපදේශයක් පමණි. නිශ්චිත estate එකක උරුමය, දේපළ හිමිකාරිත්වය, Will, nomination, joint ownership, personal law, ණය සහ වර්තමාන නීතිමය තත්ත්වය අනුව වෙනස් විය හැක. ඉඩම්, නිවාස, විශාල මුදල් හෝ වෙනත් වටිනා estate assets විකිණීමට, බෙදාදීමට හෝ මාරු කිරීමට පෙර අදාළ කරුණු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිඥයෙකු/නීතිඥවරයෙකුගෙන් හෝ සුදුසු වෘත්තීය උපදෙස් ලබාගන්න.